Biblicum για το μεταφραστικό

Η έκτη συνάντηση του BIBLICUM που οργανώνει ο Τομέας Βιβλικής Γραμματείας και Θρησκειολογίας του Α.Π.Θ. θα έχει ως θέμα:
«Ο θεολογικός προβληματισμός των μεταφράσεων των εκκλησιαστικών κειμένων".

Εισηγητές θα είναι ο καθηγητής του Τμήματος Θεολογίας του Α.Π.Θ. κ. Πέτρος Βασιλειάδης καθώς και ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Νικοπόλεως και Πρεβέζης κ. Μελέτιος (Καλαμαράς), ο οποίος κυκλοφόρησε σε βιβλίο μελέτη του για το ίδιο θέμα. Η συνάντηση θα γίνει τη Δευτέρα 11 Απριλίου και ώρα 19.30΄στην αίθουσα συνεδριάσεων του πρώτου ορόφου του κτιρίου της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτελείου

Οσία Μαρία η Αιγυπτία: Ενα φωτεινό παράδειγμα μετανοίας

Η οσία Μαρία είναι ένα φωτεινό παράδειγμα μετανοίας και μάλιστα μετανοίας «από ψυχής» (αγ. Συμεών νέος Θεολόγος). Ως τέτοιο παράδειγμα παρίσταται μπροστά στα μάτια όλων των πιστών, στα τέλη της Μεγ. Τεσσαρακοστής και ειδικότερα κατά την Ε’ Εβδομάδα των Νηστειών, η οποία σήμερα αρχίζει. Αν και έζησε «μόνη μόνω Θεώ προσευχομένη» (τριώδιο), εν τούτοις, η οσία Μαρία έδρασε και δρα άκρως ιεραποστολικά. Είναι παράδειγμα φωτεινό, ως τέως πόρνη, σε όλους μας, και όχι μόνο στους χαρακτηρισμένους πόρνους και πόρνες, γιατί, σε τελική ανάλυση, μοιχός είναι ο καθένας που εγκαταλείπει την αγάπη του Θεού για χάρη κάποιας άλλης αγάπης και χαρίζει τη καρδιά του σε άλλον θησαυρό, και όχι σ’ Εκείνον που απέδειξε την αγάπη του για τους ανθρώπους σφραγίζοντάς την ακόμη και με αίμα.

Η οσία είχε ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα το οποίο στη πρώτη φάση της ζωής της μπορεί να λειτούργησε καταστρεπτικά για την ίδια, ήταν όμως σωτήριο για τη δεύτερη περίοδο της επίγειας βιοτής της. Το γνώρισμά της αυτό ήταν η επιμονή. Αυτή της η επιμονή τη διέκρινε ό,τι κι’ αν έκανε. Επέμενε τουλάχιστον για δεκαεπτά χρόνια στην άσωτη ζωή που πέρασε στην Αλεξάνδρεια, όπως επέμενε με ακόμη μεγαλύτερο πάθος και θείο πόθο στην ασκητική ζωή, στην έρημο του Ιορδάνη. Η οσία Μαρία ήταν ένας επίμονος, αποφασιστικός άνθρωπος που δεν εξάλειψε αυτό της το γνώρισμα όταν ασκήτευε στην έρημο, αλλά άλλαξε τη χρήση του. Ενώ στην αρχή το χρησιμοποιούσε για την αμαρτία, μετά το αξιοποίησε για την αρετή.

Η απομόνωσή της στην έρημο ήταν πράξη ελευθερίας και δεν σήμαινε αδυναμία αντιμετώπισης της ζωής. Αντίθετα ήταν εκδήλωση αποφασιστικότητας και δύναμης της δικής της επιλογής για τη δική της ζωή. Για να τα καταφέρει ολομόναχη μέσα στην έρημο αγωνίσθηκε σκληρά. Κατ’ αρχήν έπρεπε να πολεμήσει εναντίον των σαρκικών παθών, έχοντας ως κύριο όπλο την εγκράτεια. Θυμόταν τη προηγούμενή της ζωή και η φαντασία της εύκολα της εμφάνιζε παραστάσεις του παρελθόντος.

Aυτό το γεγονός, το ότι δηλαδή μπορούσε να αμαρτήσει με τη διάνοιά της, και όχι προβαίνοντας σε κάποια πράξη απ’ τη στιγμή που ήταν μόνη στην έρημο, έκανε την άσκησή της πιο δύσκολη, πιο επίπονη. Καθώς, όπως λέει ο αγ. Μάξιμος ο Ομολογητής, όσο πιο εύκολο είναι ν’ αμαρτάνουμε με τη διάνοια απ’ όσο με την πράξη, τόσο σκληρότερος είναι ο πόλεμος που γίνεται με τα νοήματα απ’ αυτόν που γίνεται με τα πράγματα. Οπλο της οσίας Μαρίας ήταν η θερμή προσευχή προς τη Παναγία. Με δάκρυα στα μάτια παρακαλούσε για ανακούφιση από τους πειρασμούς.

Παρ’ όλες τις δυσκολίες η οσία επέμενε να περνά απ΄τη «στενή πύλη και τεθλιμένη οδό» που την οδηγούσε από τη περίοδο των δυνατών πειρασμών σε φάσεις νηνεμίας. Στη κατάσταση της ηρεμίας την περιέλουζε άπλετο φως που δυνάμωνε την ελπίδα της και αναθέρμαινε τη πίστη της, αφού «οι σπείροντες εν δάκρυσιν, εν αγαλλιάσει θεριούσιν». Όλα τα χρόνια της ασκήσεώς της χαρακτηρίζονται από όμοια παλαίσματα. Εζησε μια ζωή εγκρατείας και νηστείας που λειτουργούσαν γι’ αυτήν τόσο «ως ανασταλτικός, όσο και ως καθαρτικός παράγων» (αγ. Μάξιμος). Η νηστεία αφ’ ενός μεν μάραινε την εφάμαρτο επιθυμία, ενώ, εφ’ ετέρου καθάριζε το νού της. Η υπεβολική νηστεία, «ότι επελάθετο του φαγείν άρτον» (Ψλμ. ρα΄, 5), φιλοτέχνησε την ασκητική εικόνα της, όπως την εμφανίζει η εικονογραφία: λεπτή, με τόσο αδύναμα μέλη, ώστε να διακρίνονται ευκρινώς τα οστά της. Οσο καθάριζε και η ψυχή της από από τα στίγματα του παρελθόντος, τα «πικρά, πένθιμα δάκρυα» της μετανοίας έδιδαν τη θέση τους στα «γλυκά δάκρυα» της θείας κατανύξεως, τα οποίας μαλακώνουν να αγάλλουν την ψυχή, όταν αυτή αυγάζεται το θείο φως. Εκφράζονταν με δάκρυα ερωτικά, όταν η ψυχή της βρίσκοταν σε κατάνυξη από θείο έρωτα, με δάκρυα δοξολογικά, όταν αισθανόταν ευχαριστιακή κατάνυξη και με ευφρόσυμα δάκρυα, όταν ευφραινόταν και χαιρόταν τη παρουσία του θεού δίπλα της και μέσα της.

Φαίνεται, λοιπόν, πως η οσία Μαρία, όπως και κάθε άγιος ασκητής, δεν ήταν μια δυστυχισμένη ύπαρξη. Δεν ήταν ο άνθρωπος που κατατρύχονταν από το αμαρτωλό της παρελθόν, για το οποίο έκλαιγε και βασάνιζε νυχθημερόν τον εαυτό της, μέσα σ’ έναν οίστρο απόγνωσης, κάτω από τον καυτό ήλιο ή το δριμύ ψύχος της ερήμου. Αντίθετα, ήταν ένας άνθρωπος ευτυχισμένος που είχε αφεθεί, είχε παραδοθεί στα χέρια της Παναγίας και του Χριστού.Είχε καρφωμένη μέσα της την ελπίδα, ώστε σε κάθε πειρασμό που αντιμετώπιζε έκανε υπομονή για τη χάρη του Κυρίου. «Και νυν τις η υπομονή μου; Ουχί ο Κύριος;” (Ψλμ. λη’, 8).

Η μετάνοια της οσίας Μαρίας ήταν συνδεδεμένη με την ελπίδα και όχι με την απόγνωση. Δεν παραδόθηκε στην απελπισία για τις αμαρτίες της αλλά αφέθηκε στον Θεό, στήριξε τις ελπίδες της σ’ Εκείνον. Δεν διακρίνονταν από εγωϊστική εσωστρέφεια που δηλώνει άνθρωπο ο οποίος εξαρτά τα πάντα από τις δικές του δυνάμεις. Αυτός ο άνθρωπος όταν αντιληφθεί πως οι δυνάμεις του τον εγκαταλείπουν κλείνεται στον εαυτό του και αυτοκαταστρέφεται.

Η οσία Μαρία ισορρόπησε ανάμεσα στην απελπισία και την αδιαφορία απέναντι στην αμαρτία, εκφράζοντας αυτό που είπε ο Απ. Παύλος, ότι η κατά Θεόν λύπη έχει ως αποτέλεσμά της την μετάνοια που οδηγεί στη σωτηρία, ενώ, αντίθετα η λύπη του κόσμου επιφέρει τον θάνατο. «Η γαρ κατά Θεόν λύπη, μετάνοιαν εις σωτηρίαν αμεταμέλητον κατεργάζεται , η δε του κόσμου λύπη, θάνατον κατεργάζεται” (Β’ Κορ. 7,10)

H οσία Μαρία για να καταφέρει να ξεπεράσει πρώτα τον εαυτό της και μετά τους πειρασμούς που έζησε δεν είχε μόνο μια τάση αυτομεμψίας. Για τον αγιασμό δεν απαιτείται μόνο ψυχική συστολή, αλλά και θεϊκός πόθος. Αυτός ο πόθος που διακατείχε την οσία μπορεί να ονομασθεί ως «θείος έρωτας», ένας έρωτας που την ανέδειξε νύμφη του Χριστού. «Η πορνείαις πρότερον μεμεστωμένη παντοίαις, Χριστού Νύμφη, σήμερον τη μετανοία εδείχθης», διαβάζουμε στο κοντάκιό της.

Η πρώην πόρνη Μαρία αναδείχθηκε νύμφη Χριστού, κατόρθωσε δηλαδή να φθάσει στην αρετή της αγνείας, όσο κι’ αν αυτό ακούγεται οξύμωρο. Ο αγ. Ιωάννης της Κλίμακος γράφει σχετικά: «αγνός είναι εκείνος που με τον έναν έρωτα απέκρουσε τον άλλο έρωτα, κι’ έσβησε το υλικό με το άϋλο πύρ». (Λόγος ΙΕ, περί αγνείας).

Η οσία μιμήθηκε τον Χριστό ακόμη και στη περιβολή του, στις πιο ανθρώπινες, αλλά συνάμα και τις πιο θεϊκές στιγμές του, τις στιγμές του Πάθους του. Ντύθηκε, όπως κι’ Εκείνος, τη γυμνότητητα γιατί ντύθηκε τον Χριστό τον ίδιο. «Οσοι εις Χριστόν εβαπτίσθητε Χριστόν ενεδύσασθε». Για χάρη του Κυρίου που έφθασε ως τα άκρα, στην άκρα ταπείνωση, η οσία Μαρία έζησε έναν ακραίο βίο. Δεν ήταν, όμως, μόνη. Τη διακρατούσε Εκείνος, ο νυμφίος της ψυχής της. Εκείνος του οποίου το Σώμα και το Αίμα μετάλαβε «μετά φόβου Θεού, πίστεως και αγάπης».

* Ο βίος της οσίας Μαρίας της Αιγυπτίας είναι η πρακτική έκφραση της παραβολής του ασώτου υιού. Η οσία Μαρία είναι το παιδί του Θεού, που έφυγε, έζησε εν ασωτεία, μετά, όμως, επέστρεψε και αγίασε ζώντας «κατ’ εικόνα» και φθάνοντας έτσι στο «καθ’ ομοίωσιν». «Διό και μετά Αγγέλων αγάλλεται Μαρία το πνεύμα σου» (απολυτίκιον οσίας).

XA.AN.

Ορθοδοξία και Πολιτική Θεολογία

Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Ι.Μ. Δημητριάδος

Εκδόσεις Αρμός

Η Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών σε συνεργασία με τις Εκδόσεις Αρμός, διοργανώνουν στην Αθήνα, το Σάββατο 9 Απριλίου 2011, στις 10.00 π.μ. ανοιχτή συζήτηση – ημερίδα με θέμα: "Ορθοδοξία και Πολιτική Θεολογία". Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί στον χώρο των εκδόσεων Αρμός (Μαυροκορδάτου 11, Αθήνα).

                               Ορθοδοξία και Πολιτική Θεολογία

Από την αυταρχικής και συντηρητικής εμπνεύσεως δομική αναλογία μεταξύ θεολογίας και δικαίου, θεολογίας και πολιτικής, θαύματος και κατάστασης έκτακτης ανάγκης που καθιέρωσε ο Carl Schmitt, μέχρι την ανάδειξη και ενεργοποίηση στο σήμερα των πολιτικών διαστάσεων του Ευαγγελίου και των απελευθερωτικών κοινωνικών στοιχείων της χριστιανικής πίστης που εισηγούνται οι Johan Baptist Metz, Jügern Moltmann, Dororthee Soelle, καθώς και η λατινοαμερικάνικη θεολογία της απελευθέρωσης (Gustavo Gutiérrez, Leonardo Boff, Καμίλο Τόρρες, Αρχιεπίσκοποι Ντομ Χέλντερ Καμάρα και Όσκαρ Ρομέρο, Επίσκοπος Αντόνιο Φραγκόζο, π. Jon Sobrino, π. Ερνέστο Κάρντεναλ, κ. ά.), τι εν τέλει συνιστά τον πυρήνα της πολιτικής θεολογίας; Υπάρχει «πολιτική θεολογία» στο Βυζάντιο; Ποια η «πολιτική θεολογία» των Πατέρων της Εκκλησίας και των συγχρόνων ορθοδόξων θεολόγων; Γιατί πλην ελαχίστων εξαιρέσεων δεν αναπτύχθηκε στην Ορθοδοξία «πολιτική Θεολογία», με την απελευθερωτική και ριζοσπαστική έννοια του όρου; Για ποιους λόγους δεν αναπτύχθηκε σε ορθόδοξο έδαφος το ρεύμα που είναι γνωστό υπό το όνομα «θεολογική ή χριστιανική αριστερά»; Αρκεί η καταγγελία του πλούτου, της ιδιοκτησίας, της τοκογλυφίας ή της οικονομικής εκμετάλλευσης, προκειμένου να μιλήσουμε για «πολιτική θεολογία» ή για «θεολογία της απελευθέρωσης» στους Πατέρες της Εκκλησίας;

Κύριος εισηγητής στην ημερίδα αυτή θα είναι ο Δρ Παντελής Καλαϊτζίδης, Συντονιστής της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών, Διδάσκων στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας και Επισκέπτης Καθηγητής στο Ορθόδοξο Θεολογικό Ινστιτούτου Αγίου Σεργίου Παρισίων, ενώ στη στρόγγυλη τράπεζα που θα ακολουθήσει θα λάβουν μέρος με τοποθετήσεις και σύντομες εισηγήσεις οι:

Θάνος Λίποβατς, Ομ. Καθηγητής Πολιτικής Ψυχολογίας Παντείου Πανεπιστημίου

Ηλίας Παπαγιαννόπουλος, Επ. Καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας Πανεπιστημίου Πειραιώς

Δημήτρης Μόσχος, Λέκτωρ Τμήματος Θεολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών

Θα ακολουθήσει συζήτηση με το κοινό. Είσοδος ελεύθερη

O "KAIΡΟΣ" για το μάθημα των Θρησκευτικών στο Νέο Λύκειο

Ανακοίνωση για το μάθημα των Θρησκευτικών στο Νέο Λύκειο                            Αθήνα, 31 Μαρτίου 2011 Παρά τις δυσοίωνες προβλέψεις για την τύχη του μαθήματος των Θρησκευτικών, έπειτα από τις διαρροές στον τύπο-το περασμένο φθινόπωρο-ενός σχεδίου για το νέο Λύκειο ,τελικά με τις πρόσφατες ανακοινώσεις του ΥΠΔΒΜΘ, φαίνεται να αναγνωρίζεται στην πράξη η  θεμελιώδης παιδευτική αξία του ΜτΘ. Σύμφωνα όμως με τις ανακοινώσεις του ΥΠΔΒΜΘ, στο τελικό σχέδιο για την μορφή, το περιεχόμενο σπουδών και τους εκπαιδευτικούς σκοπούς του νέου Λυκείου, το μάθημα των Θρησκευτικών   είναι το μοναδικό μάθημα το οποίο απέκτησε «νέο τίτλο» δηλ. «Θ ρ η σ κ ε ί α  καί  κ ό σ μ ο ς» (σημ.: στις Β΄ και Γ΄ τάξεις) σε σχέση με τα υπόλοιπα τα οποία εξακολουθούν να υφίστανται με τις γενικές τους ονομασίες (π.χ. Μαθηματικά, Ιστορία, Φυσική κλπ). Ταυτόχρονα  διαφοροποιείται ριζικά ο χρόνος που διατίθεται για τη διδασκαλία του, αφού στη μεν Β΄ τάξη γίνεται μονόωρο ( το μοναδικό μάθημα   στη τάξη αυτή ) σε σχέση με τα υπόλοιπα, στη δε  Γ΄ τάξη «αναβαθμίζεται» σε δίωρο, πλην όμως επιλεγόμενο. Με τον τρόπο αυτό εισάγεται ένα νέο (;) ως προς το περιεχόμενό του  μάθημα, που ενώ στη Α΄ τάξη διατηρεί την υφιστάμενη και σήμερα γενική ονομασία «Θρησκευτικά», στις άλλες δυο τάξεις εμφανίζεται σαφώς διαφοροποιημένο ή εξειδικευμένο κάτω από τον  προαναφερθέντα τίτλο. Πρόκειται ασφαλώς για εσκεμμένη ενέργεια - επιλογή του Υπουργείου, το οποίο  προκαταλαμβάνει τους πάντες και ερήμην των θεολογικών επιστημονικών ενώσεων θέτει αδιαπραγμάτευτα και χωρίς να το συγκεκριμενοποιεί το πλαίσιο και το περιεχόμενο του νέου αυτού μαθήματος.  Όσο και αν είναι ελλιπή τα στοιχεία-αυτή τη στιγμή- για το ακριβές περιεχόμενό του, πρέπει να γίνει κατανοητό ότι οι όποιοι παιδαγωγικοί και εκπαιδευτικοί του στόχοι και σκοποί ακυρώνονται a priori στη πράξη, εφόσον η διδασκαλία του περιοριστεί σε μία(1) ώρα υποχρεωτική (Β΄ τάξη) και δύο (2) ώρες μετά από επιλογή (Γ΄ τάξη). Η εμπειρία και η πρακτική έχουν αποδείξει ότι μονόωρη διδασκαλία μαθήματος στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση σχεδόν εκμηδενίζει την παρουσία του στο πρόγραμμα και ελαχιστοποιεί τη συμβολή του στη συνολική εκπαιδευτική προσπάθεια (κάτι που εξάλλου και η ίδια η Υπουργός υπογράμμισε σαν λάθος, σε προφορική συνέντευξή της, αναφερόμενη στα μονόωρα μαθήματα που υπήρχαν στο προηγούμενο πρόγραμμα). Επομένως εάν το υπουργείο επιθυμεί το μάθημα με τον νέο τίτλο να εξυπηρετήσει στοιχειωδώς τις ανάγκες της εκπαίδευσης με στόχο μια σφαιρική προσέγγιση της γνώσης  για το θρησκευτικό φαινόμενο στη ζωή του ανθρώπου και του κόσμου, οφείλει, προκειμένου να είναι εναρμονισμένο με το συνολικό σχεδιασμό του νέου Λυκείου, να αναθεωρήσει την πρότασή του επαναφέροντας τουλάχιστον το δίωρο στη Β΄ τάξη. Είναι αναγκαίο εξάλλου να υπενθυμίσουμε ότι για το θέμα αυτό έχει ήδη αποφανθεί το Συμβούλιο της Επικρατείας σε παλαιότερη απόφασή του ότι η θρησκευτική εκπαίδευση – ως συνταγματική πρόβλεψη – δεν εξυπηρετείται επαρκώς με την μονόωρη διδασκαλία. Ο θεολογικός εκπαιδευτικός κόσμος αναμένει με ενδιαφέρον την απάντηση του υπουργείου ενώ θα θεωρούσε ως κίνηση ύψιστης αίσθησης ευθύνης την επαναφορά του μαθήματος για την Γ΄ τάξη στη ζώνη των υποχρεωτικών, έστω και με το ισχύον καθεστώς της μιας (1) ώρας. Οι παραπάνω προτάσεις μας προφανώς ούτε παραβλέπουν την όποια θετική προσπάθεια καταβάλλεται για τη βελτίωση του νέου Λυκείου ,ούτε έχουν να κάνουν με την εξυπηρέτηση πρόσκαιρων συντεχνιακών αιτημάτων. Τα όποια προβλήματα επιφέρει ο νέος αυτός σχεδιασμός σε όλους τους εκπαιδευτικούς θα αφορούν προφανώς και τους θεολόγους, γι’ αυτό και πιστεύουμε οτι χρειάζεται συντονισμένη προσπάθεια από όλους τους εκπαιδευτικούς φορείς ώστε να αναδείξουμε  μεν τα όποια θετικά της νέας πρότασης(π.χ. μαθητικές εργασίες, μείωση μαθημάτων) επισημαίνοντας ταυτόχρονα τις αδυναμίες της και τις εμμονές της σε παρωχημένα σχήματα και λανθασμένες επιλογές (π.χ. εξετασιοκεντρική λογική, βαθμοθηρία). Γι’ αυτό και επιφυλασσόμαστε να τοποθετηθούμε συνολικά για το σχεδιασμό του νέου λυκείου προσεχώς. Κλείνοντας, οφείλουμε να τονίσουμε για μια ακόμη φορά  την πάγια θέση μας για μια θρησκευτική εκπαίδευση που θα αμβλύνει τις αντιθέσεις, θα ξεπερνά τις προκαταλήψεις και τις στερεότυπες αντιλήψεις, θα ενώνει και δε θα χωρίζει τους μαθητές. Στην κατεύθυνση αυτή είμαστε πρόθυμοι να συμβάλουμε με όλες μας τις δυνάμεις, τονίζοντας οτι το αμέσως επόμενο βήμα για το ΥΠΔΒΜΘ προκειμένου να πείσει για τις πραγματικές προθέσεις του σχετικά με την  αναβάθμιση της θρησκευτικής εκπαίδευσης στον τόπο μας, είναι να  προχωρήσει επιτέλους στη κατάργηση των εγκυκλίων που αφορούν στις απαλλαγές από το μάθημα των Θρησκευτικών και οι οποίες εξακολουθούν να δημιουργούν προβλήματα στην καθημερινότητα της σχολικής κοινότητας αφήνοντας ανοιχτά ζητήματα που δεν εξυπηρετούν παρά μόνο πρόχειρες ιδεολογικές φορτίσεις και θέτουν διαρκώς σε αμφισβήτηση ένα μάθημα που τα τελευταία χρόνια αλλάζει προς το καλύτερο. Η Διοικούσα Επιτροπή του «Πανελληνίου Θεολογικού Συνδέσμου-ΚΑΙΡΟΣ-για την αναβάθμιση της θρησκευτικής εκπαίδευσης» Αμπατζίδης  Θεόφιλος, Θεολόγος (Κοζάνη) Αργυρόπουλος Ανδρέας, Σχολικός Σύμβουλος Θεολόγων (Μυτιλήνη) Καζλάρη Πηγή, Θεολόγος (Λάρισα) Κωνσταντίνου Μιλτιάδης, Καθηγητής του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ (Θεσσαλονίκη) Μαυροκωστίδης Γρηγόρης, Θεολόγος (Θεσσαλονίκη) Μόσχος Δημήτρης, Λέκτορας του Τμήματος Θεολογίας του ΕΚΠΑ (Αθήνα) Παπαδόπουλος Γιώργος, Θεολόγος (Αθήνα) Παπασωτηρόπουλος Χριστόφορος, Θεολόγος (Πάτρα) Σταματέλλου Νόνη ,Θεολόγος (Ιωάννινα)

"Οι αντιφάσεις του σχεδίου του "Nέου Λυκείου και το Θρησκευτικό Μάθημα"

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΘΕΟΛΟΓΩΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ – ΘΡΑΚΗΣ

Γραφείο 404, Θεολογική Σχολή ΑΠΘ, 54624 Θεσσαλονίκη

τηλ. – fax: 2310 997113, mail: theologoi@gmail.com, url: theologoi.wordpress.com/

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Με αφορμή τις ανακοινώσεις του Υπουργείου Παιδείας δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων για το «νέο Λύκειο» αισθανόμαστε την ανάγκη να εκφράσουμε την έντονη δυσαρέσκεια και απογοήτευση των μελών μας για την εκ νέου υποβάθμιση της θέσης του Θρησκευτικού Μαθήματος.

Η υποτίμηση αυτή συνίσταται στην μεγάλη μείωση των ωρών διδασκαλίας του (περίπου 40%) αφού στη μεν Β΄ Λυκείου το μάθημα των θρησκευτικών έγινε από (2) ώρες υποχρεωτικές που ήταν (1) ώρα υποχρεωτική, στη δε Γ΄Λυκείου από (1) ώρα υποχρεωτική που ήταν έγινε (2) ώρες επιλογής. Επισημαίνουμε στο σημείο αυτό την τραγελαφική αντίφαση της Υπουργού, σύμφωνα με την οποία στο ίδιο το Σχέδιο τονίζει ότι «η έννοια του «μονόωρου» μαθήματος δεν υφίσταται στο νέο Λύκειο» και στη συνέχεια η ίδια παραβιάζει αυτό που λέει, με αποτέλεσμα το μοναδικό μάθημα στο Νέο Λύκειο, που μένει με μία ώρα εβδομαδιαίως είναι αυτό των θρησκευτικών της Β΄Λυκείου.

Ως προς τη Γ΄Λυκείου, το μάθημα των θρησκευτικών, εμμέσως πλην σαφώς «εξαφανίζεται», αφού τοποθετείται ως μάθημα επιλογής, μεταξύ άλλων σπουδαίων για τους μαθητές επιλεγομένων, στα οποία εξετάζονται στις πανελλαδικές τους εξετάσεις. Ποιος μαθητής θα αφήσει, για παράδειγμα, ένα επιλεγόμενο μάθημα ειδίκευσης της κατεύθυνσής του π.χ. ειδίκευση στα Λατινικά, στην Ιστορία, στη Χημεία κ.ά και θα προτιμήσει αντ΄ αυτού το μάθημα των θρησκευτικών!

Αναφορικά με την βίαιη και απρόσμενη μετατροπή του τίτλου του μαθήματος σε: «Θρησκεία και κόσμος», έχουμε να παρατηρήσουμε ότι, παρά τις περί του αντιθέτου εξαγγελίες από την πολιτική ηγεσία του Υπουργείου, δεν προηγήθηκε ένας ειλικρινής, εξαντλητικός και ευρύς διάλογος με όλους τους φορείς του θεολογικού κόσμου. Τρανή απόδειξη αυτού είναι ότι τόσο η πολιτική ηγεσία όσο και οι υπηρεσιακοί παράγοντες, αγνόησαν συστηματικά όλες τις επιστολές και παρεμβάσεις του Συνδέσμου μας αλλά και άλλων φορέων του κλάδου μας (Θεολογικές Σχολές, ΠΕΘ, Συνδέσμους Θεολόγων, Συλλόγους Μεταπτυχιακών φοιτητών).

Η όποια αναμόρφωση, βελτίωση ή αλλαγή του τίτλου ή του χαρακτήρα του Θρησκευτικού Μαθήματος, των σκοπών και των στόχων του στο ελληνικό σχολείο έπρεπε να είναι προϊόν ελεύθερης συν-απόφασης, συμμετοχής, διαλόγου και προπαντός σεβασμού στην παράδοση, την ιστορία και τον πολιτισμό του τόπου μας και όχι μονομερής απόφαση, που προαναγγέλθηκε δια στόματος της κυρίας Υπουργού από το βήμα του London School of Economics και στη συνέχεια ανακοινώθηκε, χωρίς, μάλιστα, να διευκρινισθεί, αν και πότε θα γίνει διάλογος και διαβούλευση επ΄ αυτού.
Συντασσόμενοι με το κοινό αίσθημα του ελληνικού λαού, της εκπαιδευτικής κοινότητας, της Ιεραρχίας της Εκκλησίας αλλά και με τη διαπίστωση που έχει κάνει ο ίδιος ο Πρωθυπουργός ότι τα αίτια της οικονομικής κρίσης είναι αποτέλεσμα πνευματικής και ηθικο-κοινωνικής παρακμής, πιστεύουμε στην αναγκαιότητα μιας πιο πλούσιας και πιο ουσιαστικής ανθρωπιστικής παιδείας στη πατρίδα μας.

Είναι απορίας άξιον, λοιπόν, ότι αντί να ενισχύεται μειώνεται το μάθημα των θρησκευτικών, ένα βασικό κοινωνικό και ανθρωπιστικό μάθημα, το οποίο είναι από τα σπουδαιότερα, αφού μπορεί να προσφέρει στους μαθητές αυτά που η ίδια η υπουργός τονίζει: «αξίες», «συλλογικότητα», «αλληλεγγύη» και «σεβασμό στους άλλους», ενώ ταυτόχρονα μειώνονται και οι πιθανότητες να γίνει ο μαθητής, κατά την Υπουργό, «συνειδητός Έλληνας πολίτης του κόσμου, γνώστης της ταυτότητάς του στο σύγχρονο ανταγωνιστικό περιβάλλον».

Επισημαίνουμε την αναγκαιότητα βελτιώσεων του σχεδίου που είδε το φως της δημοσιότητας και καλούμε την Υπουργό Παιδείας να κρατήσει τις υποσχέσεις της, σχετικά με τη διαβούλευση και τη συζήτηση με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς, προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι θέσεις μας και να βγει έτσι το τελικό βελτιωμένο Πρόγραμμα του Νέου Λυκείου. Καλούμε επίσης τις ενώσεις του κλάδου μας σε ενότητα και ετοιμότητα για το σκοπό αυτό.

Η Διοικούσα Επιτροπή.

"ΚΑΙΡΟΣ" για συνεργασία με την Π.Ε.Θ.

Η Διοικούσα Επιτροπή του Πανελληνίου Θεολογικού Συνδέσμου "ΚΑΙΡΟΣ για την αναβάθμιση της θρησκευτικής εκπαίδευσης", απηύθυνε προς το Δ.Σ. της Πανελλήνιας Ενωσης Θεολόγων (Π.Ε.Θ.), την ακόλουθη επιστολή:

"Αγαπητοί συνάδελφοι,

Ο «Πανελλήνιος Σύνδεσμος Θεολόγων-ΚΑΙΡΟΣ-για την αναβάθμιση της θρησκευτικής εκπαίδευσης» συνεπής προς τις δεσμεύσεις και προβλέψεις, που περιέχονται - στο ήδη εγκριθέν από το Πρωτοδικείο Αθηνών - καταστατικό του, επιδιώκει την συνεργασία με άλλες συναφείς οργανώσεις ή συλλογικούς φορείς, που εκπροσωπούν τμήματα του θεολογικού κόσμου, εφόσον ασφαλώς διαπιστώνεται κοινός τόπος σε υπό συζήτηση θέματα .

Με βάση τις δημοσιευμένες θέσεις του, τόσο για το μάθημα γενικά όσο και για τη θέση του στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση και μάλιστα στο νέο Λύκειο, έχει καταστεί σαφές, ότι αποτελεί πάγια αρχή του, η διατήρηση ουσιαστικής επαφής με όλους τους θεσμικούς  φορείς [βλ. Υπουργείο Παιδείας, Π.Ι., Συνοδική Επιτροπή Παιδείας], καθώς έχει ανταποκριθεί στις προσκλήσεις τους για ενημέρωση και κάθε μορφής συνεργασία. Δεν είναι δυνατόν επομένως να αρνηθεί παρόμοια συνεργασία με άλλους συλλογικούς φορείς του χώρου μας, που εκφράζουν με το δικό τους τρόπο τμήματα της «βάσης», ιδιαίτερα όταν η κρισιμότητα ζητημάτων του κλάδου απαιτεί το μέγιστο δυνατό συντονισμό κινήσεων και δράσεων.

Με αφόρμηση λοιπόν τις συγκεκριμένες προτάσεις του ΚΑΙΡΟΥ για το μάθημα και το πλαίσιο λειτουργίας του, προσχωρούμε στην ιδέα μιας  πρώτης διερευνητικής συνάντησης και συζήτησης με την ισότιμη παρουσία και συμμετοχή των εκπροσώπων, όλων των συλλογικών θεολογικών φορέων, στη διάρκεια της οποίας είναι δυνατόν να αποτυπωθούν τα σημεία επαφής και σύμπλευσης αλλά και τα σημεία απόκλισης ή διαφορετικής προσέγγισης. Πιστεύουμε πραγματικά ότι η υλοποίηση μιας παρόμοιας πρότασης θα δημιουργήσει τις προϋποθέσεις ενός μόνιμου ειλικρινούς διαλόγου, ο οποίος είναι απαραίτητος για την συνεννόηση και ενδεχομένως το σχεδιασμό κοινής αντιμετώπισης και δράσης επί  ζητημάτων της τρέχουσας επικαιρότητας, όταν και όπου δεν υπάρχουν ουσιαστικές διαφορές θέσεων και αρχών. 

          Με σκοπό τη διευκόλυνση πραγματοποίησης της συνάντησης αυτής, προτείνουμε  τους παρακάτω θεματικούς άξονες οι οποίοι, ας σημειωθεί, είναι απολύτως ανοιχτοί και ενδεικτικοί:

·         Ο υποχρεωτικός χαρακτήρας του μτΘ για  όλους τους μαθητές ανεξάρτητα από τη θρησκευτική ή μη προέλευση και  ταυτότητά τους.

·         Η αναβάθμιση του μτΘ σε ένα «ανοιχτό» μάθημα, ως προϋπόθεση της υποχρεωτικότητας.

·         Ο χαρακτήρας του μτΘ σε σχέση με το Χριστιανισμό, την Ορθοδοξία καθώς και τη μάθηση «γύρω και μέσα από τις άλλες θρησκείες».

·         Η ανθρωποκεντρική διάσταση του μτΘ.

·         Ο χειρισμός του υφιστάμενου νομικού πλαισίου για τις απαλλαγές από το μτΘ (βλ. εγκύκλιοι υπουργείου και ερμηνείες τους).

·         Η επαγγελματική αποκατάσταση των πτυχιούχων θεολόγων.

Αγαπητοί συνάδελφοι, είναι ευρέως πια αποδεκτό όχι μόνο στη χώρα μας αλλά και σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες -ανεξάρτητα από το νομικό πλαίσιο που έχει η κάθε χώρα- οτι η αποκλειστική προσήλωση σε μια συγκεκριμένη θρησκευτική παράδοση, στην κατεύθυνση του θρησκευτικού εγγραμματισμού των μαθητών, έχει φτάσει πλέον στα όριά της. Ο κόσμος μεταβάλλεται και απαιτείται άμεση και υπεύθυνη τοποθέτηση αλλά και κριτική ματιά όσων ως δάσκαλοι αναμετρώνται καθημερινά με το «θρησκευτικό φαινόμενο» που εμφανίζει  με ταχείς ρυθμούς νέα χαρακτηριστικά. Στο πλαίσιο αυτό  είμαστε από την αρχή ανοιχτοί, με βάση τη Διακήρυξή μας (Δεκέμβριος 2009) σε ένα διάλογο υπεύθυνο, νηφάλιο με συγκεκριμένες προτάσεις και επιχειρήματα ο οποίος  θα προστατεύει όλους μας  από άδικες γενικεύσεις και ακραίες συμπεριφορές, που μακροπρόθεσμα πληγώνουν και απομειώνουν τη θεμελιακή αξία της θρησκευτικής εκπαίδευσης  πλήττοντας ταυτόχρονα και την  παρουσία των θεολόγων σε ένα κατά γενική ομολογία τεχνοκρατικό και βαθμοθηρικό εκπαιδευτικό σύστημα. Με την βεβαιότητα ότι  στους σημερινούς καιρούς  ο συντονισμός δυνάμεων και μέσων αποτελεί βασικό όρο επιτυχίας, ελπίζουμε σε μια δημιουργική και επωφελή συνεργασία..

Εκ μέρους του «Πανελληνίου Θεολογικού Συνδέσμου-ΚΑΙΡΟΣ-για την αναβάθμιση της θρησκευτικής εκπαίδευσης»

Η Διοικούσα Επιτροπή

Αμπατζίδης  Θεόφιλος, Αργυρόπουλος Ανδρέας, Καζλάρη Πηγή, Κωνσταντίνου Μιλτιάδης, Μαυροκωστίδης Γρηγόρης, Μόσχος Δημήτρης, Παπαδόπουλος Γιώργος, Παπασωτηρόπουλος Χριστόφορος, Σταματέλλου Νόνη

*** Πηγή: Iστολόγιο "Η Θεολογία Μεσοπέλαγα": http://e-theologia.blogspot.com/2011/03/blog-post_8451.html

"ΚΑΙΡΟΣ": Οι προτάσεις μας για το μάθημα των Θρησκευτικών

Tο μάθημα των θρησκευτικών που θέλουμε, το μάθημα που χρειάζονται οι μαθητές μας

Προτάσεις για τον αποτελεσματικό ρόλο του μαθήματος των Θρησκευτικών

 στη Δημόσια Θρησκευτική Εκπαίδευση

Αθήνα, 22 Μαρτίου 2011

Η Θρησκευτική Εκπαίδευση στις ευρωπαϊκές χώρες αναγνωρίζεται πλέον ως απαραίτητος όρος για την πολύπλευρη και ολοκληρωμένη μόρφωση των μαθητών και αναβαθμίζεται με πρόταγμα τη διεύρυνση των εκπαιδευτικών της ορίων. Δικαίωμα στην κοινή θρησκευτική εκπαίδευση έχουν όλοι οι μαθητές του δημόσιου σχολείου. Για το λόγο αυτό υποστηρίζουμε από τη Διακήρυξή μας κιόλας (Δεκέμβριος 2009) το ενιαίο υποχρεωτικό μάθημα για όλους τους μαθητές ανεξάρτητα από τη θρησκευτική ή μη προέλευση και ταυτότητά τους. Όμως η υποχρεωτικότητα του μαθήματος καθίσταται έωλη στο βαθμό που το μάθημα διατηρεί τη μονοφωνική, στενά ομολογιακή και συχνά κατηχητική του κατεύθυνση. Κατά συνέπεια, η αναβάθμισή του καθίσταται αναγκαία. Τι σημαίνει όμως για τον « Καιρό» η αναβάθμιση του μαθήματος των Θρησκευτικών στην Ελλάδα;

Σίγουρα ένα μάθημα που:

• στο σχεδιασμό και στην πρακτική του λαμβάνει σοβαρά υπόψη του αφενός τις μεταβολές και την πολυπλοκότητα του κοινωνικού γίγνεσθαι και αφετέρου τα αιτήματα της κοινωνίας –ευρύτερης και τοπικής- από τη θρησκευτική εκπαίδευση
• αναπτύσσεται μέσα σε ένα πλαίσιο σταθερών ευρωπαϊκών αξιών (δημοκρατία, κοινωνική δικαιοσύνη, ανθρώπινα δικαιώματα) και έγκυρων παιδαγωγικών αρχών και προσανατολισμών
• θεωρεί τη θρησκευτική/θεολογική γνώση όχι ως μεταβίβαση στεγανοποιημένων και ιδεολογικοποιημένων πληροφοριών, αλλά ως μια διαδικασία ανακάλυψης και οικοδόμησής της από τους ίδιους τους μαθητές, με συνεργάτη και καθοδηγητή το δάσκαλό τους. Με αυτόν τον τρόπο οι μαθητές όχι μόνον αναπτύσσουν ικανότητες και δεξιότητες θρησκευτικής μάθησης, αλλά επιπλέον δομούν τρόπο σκέψης, στοχασμού και κρίσης, αναμετρώνται με ύψιστης υπαρξιακής και κοινωνικής σημασίας θρησκευτικά ζητήματα και οικειώνονται θεολογικά κριτήρια ανάγνωσης του εαυτού, της κοινωνίας και του πολιτισμού.
• όσο κι αν τα περιεχόμενά του αφορούν, στο μεγαλύτερο μέρος, το Χριστιανισμό και την Ορθοδοξία, εν τούτοις «ανοίγεται» και στη διδασκαλία των μεγάλων θρησκευτικών παραδόσεων και φιλοσοφικών κοσμοθεωρήσεων, αναπτύσσοντας διομολογιακές και διαθρησκειακές διδακτικές προσεγγίσεις και αναδεικνύοντας τη θετική χριστιανική θεώρηση της ποικιλίας και της ετερότητας. Με αυτόν τον τρόπο, οι μαθητές τοποθετούνται υπεύθυνα και κριτικά απέναντι στο θρησκευτικό φαινόμενο, κατανοούν διευρυμένα τη διαφορετικότητα και οικοδομούν ένα δημιουργικό και έντιμο διάλογο με την εποχή, τις προκλήσεις και τα αιτήματά της χρησιμοποιώντας τα θεολογικά κριτήρια που έχουν προσκτήσει. Με αυτόν το διευρυμένο τρόπο θεωρείται ο θρησκευτικός εγγραμματισμός των μαθητών.

 Αναμφίβολα είναι εξαιρετικά δύσκολο όλα αυτά να μορφοποιηθούν σε ένα υποδειγματικό μεν, πλην ολοκληρωμένο Πρόγραμμα Σπουδών, στην παρούσα συνάφεια. Είναι όμως δυνατόν να προσδιορίσουμε τις βασικές αρχές και τους γενικούς σκοπούς ενός νέου Προγράμματος Σπουδών, όπως εμείς το οραματιζόμαστε και το υποστηρίζουμε, αφουγκραζόμενοι τις ανάγκες μεγάλης μερίδας εκπαιδευτικών θεολόγων, των μαθητών μας και γενικότερα της σύγχρονης σχολικής πραγματικότητας.

Για τον «ΚΑΙΡΟ» το μάθημα των θρησκευτικών οφείλει:

Þ     Να προσφέρει στους μαθητές ικανοποιητική κατάρτιση γύρω από το Χριστιανισμό και την Ορθοδοξία ως πνευματική και πολιτισμική παράδοση της Ελλάδας αλλά και της Ευρώπης.

Þ     Να  διευκολύνει τους μαθητές να κατανοήσουν το Χριστιανισμό και την Ορθοδοξία ως ζωντανή πηγή πίστης, ηθικής και ευθύνης και νοηματοδότησης του κόσμου, της ζωής και της ιστορίας.

Þ     Να προσφέρει στους μαθητές ικανοποιητική κατάρτιση γύρω από άλλες θρησκείες, προσανατολισμούς και κοσμοθεωρήσεις και να τους διευκολύνει να τις κατανοήσουν ως ζωντανές πηγές πίστης, ηθικής και ευθύνης και νοηματοδότησης του κόσμου, της ζωής και της ιστορίας.

Þ    Να προωθεί την κατανόηση, το σεβασμό και την ικανότητα διαλόγου μεταξύ μαθητών που διατηρούν διαφορετικές απόψεις πάνω σε ζητήματα πίστης αλλά και διαφορετικούς ηθικούς προσανατολισμούς ζωής.

Þ    Να συντελεί στην προσωπική-και όχι μόνο θρησκευτική- καλλιέργεια και ανάπτυξη των μαθητών.

Για τον «Πανελλήνιο Θεολογικό Σύνδεσμο -ΚΑΙΡΟΣ-για την αναβάθμιση της θρησκευτικής εκπαίδευσης» το σύνολο της προβληματικής που εκτέθηκε παραπάνω δεν συνιστά εκ προοιμίου μια άκαμπτη ιδεολογική επιλογή. Αποτελεί κυρίως καρπό αγωνίας, παρατήρησης και μελέτης της σύγχρονης σχολικής πραγματικότητας με την οποία καθημερινά αναμετριόμαστε και στην οποία καθημερινά δοκιμάζουμε τις δυνάμεις μας και τις αδυναμίες μας.

Οι παραπάνω προβληματισμοί και προτάσεις αποτελούν για τον «ΚΑΙΡΟ» ανοικτό πεδίο οργανωμένης έρευνας, διαλόγου, ωσμώσεων, συμπροβληματισμού με όλους τους φορείς που εμπλέκονται στη διαμόρφωση του χαρακτήρα και της εικόνας του μαθήματος των θρησκευτικών, αλλά και με τον καθένα που στα πλαίσια ενός νηφάλιου, τεκμηριωμένου και υπεύθυνου διαλόγου θα μπορούσε να συνεισφέρει αποτελεσματικά.

Η Διοικούσα Επιτροπή του Καιρού

Αμπατζίδης  Θεόφιλος

Αργυρόπουλος Ανδρέας

Καζλάρη Πηγή

Κωνσταντίνου Μιλτιάδης

Μαυροκωστίδης Γρηγόρης

Μόσχος Δημήτρης

Παπαδόπουλος Γιώργος

Παπασωτηρόπουλος Χριστόφορος

Σταματέλλου Νόνη